Oleh: Wan
Kamarul Ariffin
13 November 2026
Isu tahanan
rumah kembali menjadi perhatian masyarakat Malaysia susulan keputusan
membenarkan bekas Perdana Menteri, Datuk Seri Najib Tun Razak, menjalani baki
hukuman penjara bagi kes SRC International di kediamannya. Keputusan tersebut
menimbulkan pelbagai reaksi, khususnya mengenai kewajaran seseorang yang telah
disabitkan kesalahan diberikan kemudahan menjalani hukuman di luar penjara.
Walau bagaimanapun, tahanan rumah bukanlah sesuatu yang baharu dalam sistem
perundangan antarabangsa. Amerika Syarikat serta England dan Wales telah lama
mempunyai mekanisme perundangan yang membenarkan pelaksanaan tahanan rumah
terhadap pesalah tertentu.
Di Amerika
Syarikat, tahanan rumah dikenali sebagai home confinement, home
detention atau house arrest, bergantung pada bentuk pelaksanaannya.
Sistem ini membolehkan pesalah tertentu menjalani sekatan kebebasan di kediaman
masing-masing tanpa perlu berada di dalam institusi penjara sepanjang masa.
Namun begitu, tahanan rumah tidak bermaksud seseorang pesalah diberikan
kebebasan sepenuhnya kerana pergerakannya masih tertakluk kepada syarat dan
pengawasan pihak berkuasa. Pelanggaran syarat yang ditetapkan boleh menyebabkan
pesalah dikenakan tindakan lanjut, termasuk dikembalikan ke penjara.
Pelaksanaan
tahanan rumah di Amerika Syarikat mempunyai asas perundangan yang jelas,
antaranya melalui Seksyen 3624(c)(2), Tajuk 18, Kod Amerika Syarikat.
Peruntukan ini memberikan kuasa kepada Federal Bureau of Prisons untuk
menempatkan banduan tertentu di kediaman masing-masing menjelang pembebasan
mereka. Secara umumnya, tempoh tersebut dihadkan kepada enam bulan atau 10
peratus daripada keseluruhan hukuman penjara, mengikut tempoh yang lebih
pendek, tertakluk kepada peruntukan undang-undang lain yang berkenaan.
Mekanisme ini bertujuan membantu banduan menyesuaikan diri dengan kehidupan
bermasyarakat sebelum dibebaskan sepenuhnya.
Selain
Amerika Syarikat, England dan Wales turut mengamalkan sistem tahanan rumah
melalui skim Home Detention Curfew (HDC). Skim ini membenarkan banduan
yang memenuhi syarat kelayakan dibebaskan lebih awal daripada penjara dengan
kewajipan mematuhi perintah berkurung di kediaman yang diluluskan. Banduan yang
terlibat lazimnya dipantau menggunakan peralatan elektronik bagi memastikan
mereka mematuhi sekatan pergerakan yang dikenakan. Walau bagaimanapun, tidak
semua banduan layak menikmati kemudahan tersebut kerana penilaian risiko, jenis
kesalahan dan faktor keselamatan awam turut diberikan perhatian.
Dari sudut
pelaksanaan dasar, tahanan rumah mempunyai beberapa tujuan yang berkaitan
dengan pengurusan sistem keadilan jenayah. Antaranya termasuklah mengurangkan
tekanan terhadap kapasiti penjara, membantu pemulihan pesalah dan memudahkan
proses penyesuaian semula dengan kehidupan bermasyarakat. Pelaksanaan tahanan
rumah juga berpotensi mengurangkan perbelanjaan kerajaan berbanding kos
menempatkan banduan di institusi penjara, bergantung pada bentuk pemantauan
yang digunakan. Bagaimanapun, kepentingan keselamatan masyarakat dan risiko
pesalah mengulangi kesalahan tetap menjadi pertimbangan utama.
Persoalannya,
bagaimanakah amalan tersebut boleh dibandingkan dengan kes Najib Razak di
Malaysia? Najib mula menjalani hukuman penjara pada 23 Ogos 2022 selepas
sabitan kesalahan berkaitan penyelewengan dana SRC International berjumlah RM42
juta dikekalkan oleh Mahkamah Persekutuan. Pada Februari 2024, Lembaga
Pengampunan mengurangkan hukuman penjaranya daripada 12 tahun kepada enam
tahun, manakala denda dikurangkan daripada RM210 juta kepada RM50 juta.
Perkembangan ini kemudiannya diikuti pertikaian perundangan mengenai titah
adendum yang didakwa membenarkan beliau menjalani baki hukuman di bawah tahanan
rumah.
Perkembangan
terbaharu berlaku apabila Yang di-Pertuan Agong XVII, Sultan Ibrahim,
memberikan pengampunan bersyarat melalui proses Lembaga Pengampunan pada 18
September 2026. Keputusan tersebut membenarkan Najib menjalani baki hukuman
bagi kes SRC International di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028,
tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta dan syarat yang ditetapkan. Pada 10
November 2026, Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur mengeluarkan perintah yang
membolehkan pelaksanaan tahanan rumah tersebut berkuat kuasa serta-merta. Najib
kemudiannya dipindahkan dari Penjara Kajang ke kediamannya di Langgak Duta,
Kuala Lumpur.
Walau
bagaimanapun, terdapat perbezaan penting antara tahanan rumah di Amerika
Syarikat dan England dengan pelaksanaan tahanan rumah terhadap Najib. Di
Amerika Syarikat dan England, tahanan rumah dilaksanakan melalui kerangka
perundangan serta prosedur pentadbiran yang telah ditetapkan untuk kategori
pesalah tertentu. Sebaliknya, keputusan tahanan rumah Najib berkait secara
langsung dengan kuasa pengampunan diraja yang diperuntukkan melalui Perkara 42
Perlembagaan Persekutuan. Oleh itu, perbandingan antara ketiga-tiga negara
perlu mengambil kira perbezaan asas perundangan dan pihak berkuasa yang membuat
keputusan.
Perkara yang
turut menarik perhatian ialah sama ada tahanan rumah boleh dianggap sebagai
satu bentuk keistimewaan kepada pesalah yang mempunyai kedudukan politik atau
pengaruh tertentu. Dalam hal ini, prinsip kesamarataan di sisi undang-undang
perlu dijadikan asas utama dalam menilai sesuatu keputusan. Tahanan rumah tidak
sepatutnya dilihat sebagai kemudahan yang hanya boleh dinikmati oleh individu
tertentu semata-mata kerana kedudukan atau pengaruh mereka. Sebaliknya,
sebarang keputusan perlu mempunyai asas undang-undang yang sah, alasan yang
dapat dipertanggungjawabkan dan mekanisme pengawasan yang berkesan.
Dalam kes
Najib, keputusan tahanan rumah tersebut juga tidak bermakna segala hukuman yang
dikenakan terhadap beliau telah terhapus. Perintah tahanan rumah berkenaan
melibatkan baki hukuman bagi kes SRC International, manakala hukuman berasingan
berkaitan kes 1MDB masih tertakluk kepada proses perundangan dan rayuan. Malah,
keputusan membenarkan tahanan rumah turut berdepan cabaran undang-undang
apabila Majlis Peguam Malaysia memfailkan permohonan semakan kehakiman pada 10
November 2026. Perkembangan ini menunjukkan bahawa isu tahanan rumah bukan
sekadar persoalan politik, tetapi turut melibatkan tafsiran Perlembagaan dan
prinsip kedaulatan undang-undang.
Pada hemat
saya, kewujudan tahanan rumah di Amerika Syarikat serta England dan Wales
menunjukkan bahawa pemenjaraan tidak semestinya perlu dilaksanakan sepenuhnya
di dalam institusi penjara. Sistem keadilan jenayah moden turut mengambil kira
aspek pemulihan pesalah, keselamatan masyarakat dan kaedah pelaksanaan hukuman
yang bersesuaian. Namun begitu, pengalaman negara luar tidak boleh dijadikan
alasan untuk mengetepikan kehendak undang-undang Malaysia. Sebarang pelaksanaan
tahanan rumah mestilah berasaskan kuasa yang sah serta mempunyai peraturan yang
jelas bagi mengelakkan pertikaian pada masa hadapan.
Kesimpulannya,
perdebatan mengenai tahanan rumah Najib Razak seharusnya membuka ruang kepada
perbincangan yang lebih luas tentang masa depan sistem pemasyarakatan Malaysia.
Sekiranya tahanan rumah dianggap sebagai satu pendekatan yang bermanfaat,
kerajaan wajar meneliti kemungkinan mewujudkan kerangka perundangan yang lebih
menyeluruh untuk menentukan kelayakan, tempoh tahanan dan bentuk pemantauan
terhadap banduan. Pendekatan tersebut perlu mengambil kira kepentingan mangsa,
keselamatan masyarakat serta prinsip kesamarataan di sisi undang-undang.
Akhirnya, persoalan yang perlu dijawab bukan sekadar sama ada Najib layak
menjalani tahanan rumah, tetapi sama ada sistem perundangan Malaysia mampu
menyediakan mekanisme yang adil dan konsisten untuk semua banduan yang memenuhi
syarat.
Rujukan
- United States Code, Title 18, Section 3624, Release
of a Prisoner. Cornell Legal Information Institute.
- Ministry of Justice, United Kingdom, Home
Detention Curfew: Policy Framework, dikemas kini pada 3 Jun 2025.
- United Kingdom, Victims and Prisoners Act 2024,
nota penjelasan mengenai Home Detention Curfew.
- Bernama, “High Court Orders Najib To Serve House
Arrest Immediately”, 10 November 2026.
- Bernama, “Malaysian Bar Mounts Fresh Legal Challenge Over Decision On Najib House Arrest”, 11 November 2026.
No comments:
Post a Comment