Daulah Uthmaniyah sering
digambarkan sebagai sebuah kerajaan yang penuh dengan kemegahan, namun dalam
masa yang sama tidak terlepas daripada kisah perebutan kuasa yang berdarah.
Siri televisyen seperti Magnificent Century dan Magnificent Century:
Kösem telah memaparkan adegan sultan menghukum mati saudara sendiri
sehingga menimbulkan persoalan sama ada peristiwa tersebut benar-benar berlaku
atau sekadar rekaan dramatik. Hakikatnya, sejarah menunjukkan bahawa amalan
tersebut memang pernah berlaku, tetapi konteksnya jauh lebih kompleks daripada
apa yang dipaparkan di kaca televisyen.
Pada zaman awal Uthmaniyah,
tidak wujud peraturan pewarisan takhta yang menetapkan bahawa putera sulung
secara automatik akan menjadi sultan. Sebaliknya, setiap putera mempunyai
peluang untuk merebut takhta selepas kemangkatan sultan. Keadaan ini menyebabkan
persaingan antara adik-beradik menjadi sangat sengit dan sering berakhir dengan
peperangan saudara yang mengorbankan ribuan nyawa.
Pengalaman pahit perang
saudara selepas kekalahan Sultan Bayezid I kepada Timur dalam Pertempuran
Ankara pada tahun 1402 menjadi pengajaran besar kepada pemerintah Uthmaniyah.
Dalam tempoh hampir sebelas tahun, beberapa putera Bayezid I saling berperang sehingga
melemahkan empayar. Peristiwa ini dikenali sebagai Ottoman Interregnum
dan hampir menyebabkan kerajaan tersebut runtuh sebelum berjaya dipulihkan oleh
Sultan Mehmed I.
Bagi mengelakkan tragedi yang
sama berulang, Sultan Mehmed II atau Mehmed al-Fatih memperkenalkan satu dasar
yang membenarkan sultan baharu menghukum mati saudara-saudaranya demi menjaga
kestabilan negara. Peruntukan ini dimasukkan dalam Kanunname (kod
undang-undang) pemerintahannya. Walaupun kelihatan kejam, matlamat utama dasar
tersebut ialah mengelakkan perang saudara yang dianggap mampu mengorbankan jauh
lebih ramai rakyat berbanding hukuman terhadap beberapa individu.
Pelaksanaan dasar tersebut
tidak bermaksud setiap sultan akan membunuh semua adik-beradiknya. Ada
pemerintah yang melaksanakannya secara meluas, manakala ada juga yang tidak
melakukannya. Keputusan tersebut bergantung kepada keadaan politik, ancaman
terhadap takhta, serta jumlah putera yang berpotensi mencetuskan pemberontakan.
Antara contoh paling terkenal
ialah Sultan Mehmed III yang menaiki takhta pada tahun 1595. Menurut
sumber-sumber sejarah, baginda mengarahkan hukuman mati terhadap sembilan belas
orang adiknya sejurus selepas menjadi sultan. Peristiwa ini sering dianggap
sebagai kemuncak pelaksanaan dasar pembunuhan saudara dalam sejarah Uthmaniyah
dan menjadi antara episod paling tragis dalam dinasti tersebut.
Sultan Selim I pula sering
dikaitkan dengan tindakan keras terhadap ahli keluarganya ketika perebutan
kuasa. Baginda terlibat dalam konflik dengan saudara-saudaranya yang
masing-masing mempunyai penyokong sendiri. Dalam keadaan empayar sedang
berhadapan ancaman luar dan perebutan dalaman, tindakan tegas dianggap perlu
bagi memastikan pemerintahan baharu dapat bertahan.
Walaupun dasar tersebut
kelihatan tidak berperikemanusiaan menurut ukuran moden, ramai sejarawan
menegaskan bahawa ia perlu dinilai berdasarkan konteks zamannya. Pada abad
ke-15 dan ke-16, perang perebutan takhta bukan sahaja berlaku dalam Empayar
Uthmaniyah, malah turut berlaku di banyak kerajaan Eropah, Asia Barat dan Asia
Tengah. Bezanya, Uthmaniyah memilih pendekatan yang lebih terpusat bagi
mengelakkan konflik berpanjangan.
Menjelang abad ke-17, amalan
membunuh saudara semakin berkurangan. Sebaliknya, pemerintah Uthmaniyah
memperkenalkan sistem kafes atau "sangkar", iaitu
putera-putera diraja ditempatkan di kawasan khas dalam istana dan diawasi
dengan ketat. Mereka tidak dibunuh, tetapi kebebasan mereka sangat terhad bagi
mengelakkan cubaan merampas kuasa.
Sistem kafes bagaimanapun
mempunyai kesan sampingan. Ramai putera menghabiskan bertahun-tahun dalam
pengasingan tanpa pengalaman mentadbir negeri atau memimpin tentera. Apabila
akhirnya menaiki takhta, sebahagian daripada mereka menghadapi kesukaran
membuat keputusan atau tidak mempunyai pengalaman politik yang mencukupi.
Drama sejarah sering
menggambarkan sultan sendiri menghunus pedang atau membunuh ahli keluarganya
dengan tangan sendiri. Gambaran tersebut sebenarnya lebih bersifat dramatik.
Dalam kebanyakan kes, hukuman dijalankan oleh pegawai istana mengikut arahan rasmi
sultan. Oleh itu, walaupun keputusan itu datang daripada pemerintah,
pelaksanaannya tidak semestinya seperti yang dipaparkan dalam drama.
Kesimpulannya, dakwaan bahawa
sultan Uthmaniyah membunuh ahli keluarga sendiri bukanlah mitos. Perkara
tersebut memang berlaku dan direkodkan oleh pelbagai sumber sejarah. Namun, ia
tidak boleh difahami secara terpisah daripada sistem politik, ancaman perang
saudara dan usaha mengekalkan kestabilan empayar yang memerintah lebih enam
abad.
Sejarah mengajar kita bahawa
tindakan pemerintah pada masa lalu perlu dinilai berdasarkan realiti zaman
mereka, bukannya semata-mata menggunakan nilai masyarakat hari ini. Kisah
pembunuhan dalam keluarga diraja Uthmaniyah bukan bertujuan memuliakan kekejaman,
tetapi menjadi peringatan bahawa perebutan kuasa sering membawa harga yang
sangat mahal. Memahami konteks sejarah membolehkan kita membezakan antara fakta
sebenar dan gambaran yang diperindahkan oleh drama televisyen.
Wallhua’lam.
https://wankamarul701.blogspot.com
No comments:
Post a Comment